Η κουκκουμάρα στον 19ο και 20ό αιώνα: όψεις της κυπριακής καλλιτεχνικής ταυτότητας
Date Issued
2026
Author(s)
Τουφεξής, Μάριος
Advisor
Abstract
Στην παρούσα εργασία εξετάζεται η διακοσμημένη κεραμική της Αμμοχώστου κατά το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα, με ιδιαίτερη έμφαση στις ανθρωπόμορφες κουκκουμάρες και στη διακόσμησή τους, καθώς συνιστούν μια ιδιαιτέρως ξεχωριστή και ερμηνευτικά γόνιμη πτυχή της παραδοσιακής κυπριακής κεραμικής· ήδη από την απαρχή της μελέτης ανακύπτουν κρίσιμα ερωτήματα, τα οποία καθοδηγούν τη διερεύνηση: αποτελούν οι ανθρωπόμορφες κουκκουμάρες απλώς μια δημιουργική και ενδεχομένως ιδιοσυγκρασιακή έκφραση συγκεκριμένων αγγειοπλαστείων του Βαρωσιού ή λειτουργούν ταυτόχρονα ως ένας δυναμικός συνδετικός κρίκος ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, συμβάλλοντας ενεργά και στη διαμόρφωση μελλοντικών καλλιτεχνικών πρακτικών; ποιοι υπήρξαν οι εικαστικοί, κοινωνικοί και πολιτισμικοί επηρεασμοί που διαμόρφωσαν τη μορφή και τη διακόσμησή τους και σε ποιον βαθμό τα αντικείμενα αυτά άσκησαν επιρροή στις νεότερες γενιές καλλιτεχνών; θα μπορούσαν να ιδωθούν ως φορείς πολιτιστικής ταυτότητας της Κύπρου, στον βαθμό που ενσωματώνουν, μετασχηματίζουν και επαναπροσδιορίζουν στοιχεία παραδόσεων, συμβολισμών και συλλογικών αξιών; ποιοι λόγοι —οικονομικοί, κοινωνικοί, αισθητικοί ή ακόμη και ιδεολογικοί— ώθησαν τους αγγειοπλάστες στη διακόσμηση των αγγείων τους και ποιο ήταν το κοινό στο οποίο απευθύνονταν αυτά τα αντικείμενα; παράλληλα, η μελέτη εντάσσει τα παραπάνω ζητήματα σε ένα ευρύτερο ιστορικό και θεωρητικό πλαίσιο, λαμβάνοντας υπόψη τις πολιτικές και οικονομικές συνθήκες που επικρατούσαν στην Κύπρο, καθώς και τις βαθύτερες μεταβολές που συντελούνταν στη Μεσόγειο και την Ευρώπη, ιδίως υπό την επίδραση της ιδεολογίας του εθνικισμού και των φαινομένων που οι ιστορικοί έχουν περιγράψει ως νεωτερικότητα, εξετάζοντας τις εξελίξεις αυτές ως κρίσιμους παράγοντες που ενδεχομένως ευνόησαν την ανάπτυξη και τη διάδοση της διακοσμημένης κεραμικής, με ιδιαίτερη έμφαση στην περίπτωση της Αμμοχώστου· τέλος, η εργασία προσεγγίζει και τις τεχνικές διαστάσεις της παραγωγής, εστιάζοντας τόσο στις πρώτες ύλες —και ειδικότερα στα τοπικά χώματα— όσο και στις διαδικασίες κατασκευής, από το στάδιο του σχηματισμού και του στεγνώματος έως τα διαφορετικά στάδια της όπτησης, αναδεικνύοντας τη σύνθετη αλληλεπίδραση ανάμεσα στην τεχνική γνώση, την υλική πρακτική και την αισθητική έκφραση.
Affiliation