Η αηδία ως αισθητικό εργαλείο στον κινηματογράφο
Date Issued
2026
Author(s)
Δημητρίου, Κατερίνα
Advisor
Abstract
Η παρούσα διατριβή εξετάζει την έννοια της αηδίας στη σύγχρονη τέχνη και τον κινηματογράφο, εστιάζοντας ιδιαίτερα στη σχέση της με το σώμα, την αισθητική εμπειρία, την ηθική και τη θέαση. Αν και η αηδία συνδέθηκε παραδοσιακά με τη βιολογική αποστροφή απέναντι στη μόλυνση, τη φθορά και τη σήψη, η εργασία επιχειρεί να δείξει ότι πρόκειται για βαθιά πολιτισμικό και κοινωνικό συναίσθημα, το οποίο λειτουργεί ως μηχανισμός οριοθέτησης ανάμεσα στο καθαρό και το ακάθαρτο, στο αποδεκτό και το αποκλίνον, στο ανθρώπινο και το απάνθρωπο. Αρχικά, εξετάζεται η θέση της αηδίας μέσα στην ιστορία της αισθητικής θεωρίας, από την παραδοσιακή αντιμετώπισή της ως συναισθήματος ασύμβατου με την τέχνη έως τη σύγχρονη επανεκτίμησή της ως σημαντικού αισθητικού και φιλοσοφικού εργαλείου. Μέσα από τις θεωρίες των Carolyn Korsmeyer, Noël Carroll και Julian Hanich αναλύεται η δυνατότητα της αηδίας να λειτουργεί ως μορφή αισθητικής εμπειρίας, ικανή να ενεργοποιεί έντονες σωματικές και συναισθηματικές αντιδράσεις στον θεατή. Στη συνέχεια, η διατριβή επικεντρώνεται στη θεωρία του abject της Julia Kristeva, διερευνώντας τη σχέση ανάμεσα στην αηδία, τη σωματικότητα και τη θνητότητα. Το abject προσεγγίζεται ως εκείνο που διαταράσσει τα όρια του υποκειμένου και αποκαλύπτει την εύθραυστη και υλική φύση της ανθρώπινης ύπαρξης. Η αηδία παρουσιάζεται έτσι ως αντίδραση όχι μόνο απέναντι στη βρωμιά ή τη φθορά αλλά απέναντι στην κατάρρευση της πολιτισμικής και υπαρξιακής σταθερότητας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στην κοινωνική και ηθική διάσταση της αηδίας. Μέσα από τις θεωρίες των William Ian Miller και Martha Nussbaum εξετάζεται η λειτουργία της αηδίας ως μηχανισμού κοινωνικής ταξινόμησης, αποκλεισμού και αποανθρωποποίησης. Η εργασία αναλύει πώς η αηδία χρησιμοποιείται ιστορικά για να παρουσιαστούν συγκεκριμένα σώματα ή κοινωνικές ομάδες ως «μιαρές» ή «μολυσματικές», αποκαλύπτοντας τη στενή σχέση της με την εξουσία, την ηθική και την κοινωνική ιεραρχία.\n\nΠαράλληλα, διερευνάται η θέση του θεατή απέναντι στο αποκρουστικό και η σχέση ανάμεσα στην αποστροφή, τη fascination και την αισθητική έλξη. Η θέαση εικόνων βίας, παραμόρφωσης και αποσύνθεσης προσεγγίζεται ως εμπειρία ηθικής αμηχανίας, κατά την οποία ο θεατής έρχεται αντιμέτωπος όχι μόνο με το αποκρουστικό αντικείμενο αλλά και με τη δική του επιθυμία να συνεχίσει να κοιτάζει. Η θεωρητική ανάλυση πλαισιώνεται από παραδείγματα σύγχρονης τέχνης και κινηματογράφου, όπως τα έργα των Chapman Brothers, το Salò, or the 120 Days of Sodom του Pier Paolo Pasolini, το A Clockwork Orange του Stanley Kubrick και παραδείγματα body horror κινηματογράφου. Μέσα από αυτά τα έργα εξετάζεται πώς η αηδία χρησιμοποιείται ως αισθητικός και πολιτικός μηχανισμός που αποκαλύπτει τις αντιφάσεις της σύγχρονης κουλτούρας γύρω από το σώμα, τη βία, τη θνητότητα και την ανθρώπινη ταυτότητα. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η αηδία δεν αποτελεί απλώς σωματική ή ψυχολογική αντίδραση αλλά πολυσύνθετο πολιτισμικό και φιλοσοφικό φαινόμενο. Η σύγχρονη τέχνη και ο κινηματογράφος αξιοποιούν την αηδία όχι μόνο για να σοκάρουν αλλά για να αποδομήσουν σταθερές αντιλήψεις γύρω από την ηθική, την καθαρότητα, την ανθρωπινότητα και τα όρια του πολιτισμού, μετατρέποντας το αποκρουστικό σε μέσο αισθητικής, κοινωνικής και πολιτικής αποκάλυψης.
Affiliation
File(s)![Thumbnail Image]()
Name
Κατερίνα Δημητρίου.msc.2026.abstract.pdf
Size
971.1 KB
Format
Adobe PDF
Checksum (MD5)
ee46c924f3387dd7fcbcd9741adf2882