Αγροοικολογική διαχείριση ζιζάνιων σε ελαιώνες - Σιαμπέττας, Χαράλαμπος (My University, 2025)
Η παρούσα πτυχιακή εργασία διερευνά τη διαχείριση των ζιζανίων σε ελαιώνες μέσα από μια συγκριτική προσέγγιση τριών βασικών μεθόδων: χημικής, βιολογικής και αγροοικολογικής. Τα ζιζάνια αποτελούν έναν από τους κύριους σημαντικότερους παράγοντες πιεσης και ανταγωνισμού στην καλλιέργεια της ελιάς, καθώς ανταγωνίζονται τα δένδρα σε νερό, θρεπτικά στοιχεία και φως, επηρεάζοντας αρνητικά την παραγωγή και την ποιότητα του ελαιολάδου. Η χημική αντιμετώπιση, αν και προσφέρει άμεσα αποτελέσματα, συνοδεύεται από σοβαρές περιβαλλοντικές επιπτώσεις, όπως η υποβάθμιση της υγείας του εδάφους και η μείωση της βιοποικιλότητας. Αντίθετα, οι βιολογικές και αγροοικολογικές πρακτικές που εφαρμόστηκαν στα πλαίσια του ερευνητικού έργου Horizon “GOOD”, όπως η χρήση φυτών εδαφοκάλυψης, η μηχανική καταπολέμηση, η επίστρωση με σανό, η χορτοκοπή και η ενσωμάτωση οργανικής ύλης στο έδαφος, ενισχύουν τη βιωσιμότητα και την ανθεκτικότητα του αγροοικοσυστήματος. Τα αποτελέσματα της παρούσας εργασίας έδειξαν ότι η σπορά φυτών εδαφοκάλυψης στους διαδρόμους των ελαιώνων συνέβαλε αποτελεσματικά στον περιορισμό της ανάπτυξης ζιζανίων, με τη βιομάζα τους να κυμαίνεται μεταξύ 0 - 6,94 g/0,5m². Αντίθετα, στις επεμβάσεις του μάρτυρα καταγράφηκαν σημαντικά υψηλότερες τιμές: 80,36 g/0,5m² στο συμβατικό και 49,91 g/0,5m² στον οργανικό ελαιώνα. Επιπλέον, η επίστρωση του εδάφους με άχυρο (σανο), παρουσίασε εξαιρετική αποτελεσματικότητα στη διαχείριση των ζιζανίων στον συμβατικό ελαιώνα, υπερέχοντας των άλλων πρακτικών. Αντίθετα, η εφαρμογή μισής δόσης χημικού ζιζανιοκτόνου δεν παρουσίασε καμία επίδραση στην ανάπτυξη των ζιζανίων. Όσον αφορά την υγρασία του εδάφους, οι πρακτικές εδαφοκάλυψης με άχυρο εμφάνισαν τις υψηλότερες τιμές, με διαφορά ±5% σε σύγκριση με τις τιμές υγρασίας στις υπόλοιπες επεμβάσεις, τόσο στο συμβατικό όσο και στο βιολογικό ελαιώνα. Η υψηλότερη συγκέντρωση οργανικής ουσίας καταγράφηκε στην επίστρωση με άχυρο (5,96%), ακολουθούμενη από τη μισή δόση ζιζανιοκτόνου (5,47%) και τη χρήση φρέζας (5,06%), ενώ οι χαμηλότερες τιμές παρατηρήθηκαν με την πλήρη δόση ζιζανιοκτόνου (3,87%), γεγονός που υποδεικνύει την αρνητική επίδραση της εντατικής χρήσης χημικών και ενδεχομένως τη θετική συμβολή των αγροοικολογικών πρακτικών στη διατήρηση της οργανικής ουσίας του εδάφους. Τα πρώτα ευρήματα της παρούσας μελέτης υποδεικνύουν τη θετική επίδραση των πρακτικών εδαφοκάλυψης στην αειφόρο διαχείριση των ελαιώνων. Μέσα από την ανάλυση πειραματικών δεδομένων και βιβλιογραφικών πηγών, προκύπτει ότι ο συνδυασμός διαφορετικών πρακτικών μπορεί να επιτύχει μια ισορροπία μεταξύ αποτελεσματικότητας και οικολογικής υπευθυνότητας. Οι αγροοικολογικές πρακτικές, όπως η χρήση φυτών εδαφοκάλυψης, η επίστρωση και η ενσωμάτωση κομπόστας ή άλλων οργανικών υλικών στο έδαφος, όχι μόνο ενισχύουν τη διαχείριση των ζιζανίων και βελτιώνουν τη δομή του εδάφους, αλλά διαδραματίζουν επίσης κρίσιμο ρόλο στη απομάκρυνση του άνθρακα απο την ατμόσφαιρα. Τα φυτά εδαφοκάλυψης, συμβάλλουν στην απορρόφηση του CO₂ και στην αποθήκευσή του στη φυτική βιομάζα και στην οργανική ουσία του εδάφους. Αντίστοιχα, η επίστρωση του εδάφους με άχυρο ή άλλα βιοδιασπώμενα υλικά προσθέτει οργανικά υπολείμματα στην επιφάνεια του εδάφους, ενισχύοντας τη μικροβιακή δραστηριότητα και τη σταδιακή συσσώρευση σταθερών ενώσεων άνθρακα στο έδαφος. Οι πρακτικές αυτές, μειώνουν τη διατάραξη και τη διάβρωση του εδάφους, διατηρούν την υγρασία και αυξάνουν με την πάροδο του χρόνου το απόθεμα οργανικού άνθρακα στο έδαφος. Ως εκ τούτου, δεν συμβάλλουν μόνο στον περιορισμό των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, αλλά και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας στο κλίμα και της γονιμότητας των γεωργικών οικοσυστημάτων. Συμπερασματικά, η αγροοικολογία αναδεικνύεται ως μια ολιστική και υποσχόμενη προσέγγιση που μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στη βιώσιμη διαχείριση των ζιζανίων και στην προστασία της ελαιοκαλλιέργειας, ιδιαίτερα στις μεσογειακές περιοχές.
Keywords: ζιζάνια; ελαιώνας; αγροοικολογία; διαχείριση ζιζανίων; βιωσιμότητα; διαχείριση εδάφους; weeds; olive orchard; agroecology; weed management; sustainability; soil management