Η γυναίκα ως ‘Ανατολή’ και ως (Πρωτόγονος) ‘Άλλος’: η γυναικεία μορφή στην τέχνη του Οριενταλισμού και του Πρωτογονισμού - Γρηγορίου, Παναγιώτα (Department of Fine Arts, Faculty of Fine and Applied Arts, Cyprus University of Technology, 2020)
Η οντολογική διάκριση μεταξύ Δύσης και Ανατολής, αποτελεί μέχρι σήμερα ένα οικουμενικά αποδεκτό γεγονός που επηρεάζει τομείς όπως η οικονομία, η πολιτική, η γεωγραφία και ο πολιτισμός. Η ύπαρξη της διάκρισης αυτής, οφείλεται στο δυτικό λόγο που αναπτύχθηκε και διαδόθηκε εντατικά μετά τη βιομηχανική επανάσταση του 18ου αιώνα μέσω της αποικιοκρατίας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Δύση (ανα)κατασκευάζει την Ανατολή ως μια εξωτική περιοχή που όχι μόνο χρειάζεται την παρέμβαση της Δύσης για να επιβιώσει αλλά όσο και αν προσπαθεί να φτάσει την πολιτισμένη Δύση, παραμένει πάντα καταδικασμένη σε μια κατώτερη, απολίτιστη και πρωτόγονη θέση. Το φαινόμενο του Οριενταλισμού εκφράζει και διαχύει τη στάση αυτή μέσω του πολιτισμού. Η γυναικεία μορφή έχει καθοριστικό ρόλο στην οριενταλιστική τέχνη εφόσον ενσωματώνει την ταυτότητα της παθητικής, θηλυκής Ανατολής που η Δύση κατασκεύασε, ώστε να παρουσιάσει τον εαυτό της ως το κυρίαρχο και ενεργητικό αρσενικό. Με την άφιξη του μοντερνισμού, στο τέλος του 19ου αιώνα και τις αρχές του 20ου, οι δυτικοί καλλιτέχνες αμφισβήτησαν τη στάση αυτή. Η ενασχόληση τους με την Ανατολή, πήρε τη μορφή θαυμασμού για το πρωτόγονο στοιχείο και την αγνότητα που θεώρησαν πως αυτό φέρει. Βάση αυτού, το φαινόμενο του Οριενταλισμού αντικαθίσταται από αυτό του Πρωτογονισμού: μια φαινομενικά πιο θετική προσπάθεια κατανόησης και απεικόνισης του μη-Δυτικού Άλλου. Στην πραγματικότητα όμως, ο Πρωτογονισμός αποτελεί άλλη μια ουσιοκρατική προσέγγιση η οποία εγκλωβίζει την Ανατολή και γενικότερα τον Άλλο, σε μια στατική ταυτότητα («ουσία») έστω κι αν η προσέγγιση αυτή είναι επενδυμένη με τον μανδύα του θαυμασμού.
Keywords: Οριενταλισμός; Οριενταλιστική τέχνη; Μοντερνισμός; Πρωτογονισμός; Orientalism; Orientalist art; Modernism; Primitivism