Τέχνη σε καθεστώς δικτατορίας : η περίπτωση της Μαρίας Καραβέλα (1938-2012) - Αναστασίου, Αλεξάνδρα (My University, 2024)
Η περίπτωση της εικαστικού περφόρμερ Μαρίας Καραβέλα (1938-2012) είναι πολύ αντιπροσωπευτική σχετικά με την καλλιτεχνική παραγωγή υπό το καθεστώς λογοκρισίας και προπαγάνδας που επικρατούσε στην Ελλάδα την εποχή της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974). Στην περίοδο αυτή, αναδύθηκε η πρώτη γενιά καλλιτεχνών που ασχολήθηκαν συστηματικά με την τέχνη της περφόρμανς, μέσω μιας ρηξικέλευθης σωματικής τέχνης· σημαντική παρουσία ανάμεσά τους, αποτελεί η Καραβέλα, ως πρώτη εικαστική περφόρμερ, με το πρωτοποριακό έργο της. Η χρονική περίοδος από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 μέχρι και τη δεκαετία του 1970, καταγράφεται ως μία από τις σημαντικότερες περιόδους της ελληνικής σύγχρονης ιστορίας. Η δράση της νέας γενιάς καλλιτεχνών, υπό το καθεστώς της συνεχούς λογοκρισίας, της απαγόρευσης των ελευθεριών και της στέρησης ανθρωπίνων δικαιωμάτων, ασκεί άμεσα κριτική, σε μια προσπάθεια να καταρρίψει τα μέχρι τότε δεδομένα, και να ανοίξει τον δρόμο σε καινοτόμες εικαστικές κατευθύνσεις. Η περφόρμανς λειτούργησε ως κινητήρια δύναμη κατά του χουντικού καθεστώτος και, επιπλέον, αποτέλεσε το είδος εικαστικής έκφρασης που χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει οποιαδήποτε δραστηριότητα μέσα από τις στατικές μορφές τέχνης, τις πολιτικές διαδηλώσεις, τις κοινωνικές διαμάχες μέχρι και την καθημερινή συμπεριφορά. Βάσει των παραπάνω, οι Έλληνες καλλιτέχνες, υιοθετώντας πρωτοποριακές τάσεις, χρησιμοποιούν όλα τα εικαστικά μέσα, με αποτέλεσμα να δημιουργούν προκλητικές δράσεις. Εξετάζοντας την εικαστική πορεία της Καραβέλα, βρισκόμαστε αντιμέτωποι με εμφανή ζητήματα συνεχούς λογοκρισίας, αποσιώπησης ιδεών και στέρησης ελευθεριών, αλλά και με την αδιάκοπη επιμονή και την πρωτοπόρα αντίληψη ενός καλλιτέχνη που πασχίζει με κάθε πιθανόν τρόπο να βρει τρόπους επικοινωνίας με το κοινό. Στα έργα της, τα οποία φέρουν καθαρά πολιτικοποιημένο χαρακτήρα, κυριαρχούν η επαναστατικότητα, η τραγικότητα, η πρωτοπορία, ο έντονος πολιτικός της προβληματισμός και η ακρότητα των μέσων που επιστρατεύει, προσδίδοντας έτσι, μια έντονη εικαστική πρόταση καταγγελίας και καλλιτεχνικής διαμαρτυρίας μέσα απο τον δημόσιο διάλογο. Με την Καραβέλα, έχουμε να κάνουμε όχι μόνο με μια πρωτοποριακή περφόρμερ, αλλά με μια ξεχωριστή εικαστική περίπτωση πολιτικής αντίστασης, και με μια ηχηρή προσωπικότητα που αγωνιούσε για το μέλλον της ελληνικής κοινωνίας.
Keywords: Τέχνη και Δικτατορία; Ελλάδα; Περφόρμανς; Μαρία Καραβέλα; Art and Dictatorship; Greece; Performance Art; Maria Karavela