Η αηδία στην σύγχρονη τέχνη: από τον Duchamp στον Warhol - Παρμάτζια, Άντρια (My University, 2022)
Η παρούσα έρευνα έχει ως επίκεντρο την αηδία τόσο ως ψυχοφυσιολογική αντίδραση απόκριση απόρριψης όσο και ως αρνητική ηδονή στην αισθητική και τη φιλοσοφία της τέχνης. Η αηδία, παρότι για την εξελικτική βιολογία συγκαταλέγεται μέσα στα βασικά συναισθήματα, υπήρξε μια παραγνωρισμένη συναισθηματική αντίδραση για αρκετά μεγάλο χρονικό διάστημα λόγω της ιδιότητας της να απωθεί. Ο ρόλος της και η αξία της στον καλλιτεχνικό και φιλοσοφικό χώρο ξεκίνησε να αναγνωρίζεται από πιο σύγχρονους στοχαστές, επιστήμονες και θεωρητικούς όπως ο Aurel Kolnai, ο Paul Rozin, ο William Ian Miller, ο Noel Carroll, η Jenefer Robinson, η Carolyn Korsmeyer και πολλούς άλλους. Το δοκίμιο αυτό είναι μια προσπάθεια να ορίσει το αηδιαστικό, να εξηγήσει τι είναι αυτό που δημιουργεί την αίσθηση της αηδίας και γιατί εμείς οι άνθρωποι τείνουμε να αηδιάζουμε. Η αηδία είναι ένα σύνθετο συναίσθημα και διακρίνεται σε δύο τύπους: στην φυσική αηδία και στην ηθική αηδία. Η φυσική αηδία είναι η αηδία που βιώνει κάποιος σωματικά ως αντίδραση σε συγκεκριμένα εξωτερικά ερεθίσματα, ενώ η ηθική αηδία εγείρεται ως αντίδραση σε πράξεις, συμπεριφορές και ποιότητες χαρακτήρων. Αρχικά θα μελετηθεί η αηδία ως βασικό ανθρώπινο συναίσθημα καθώς θα προσπαθήσω να εξηγήσω τι είναι αηδία, ποια η φύση της, οι λόγοι ύπαρξής της και πότε πυροδοτείται. Είναι κοινός τόπος ότι ενώ η αηδία απωθεί και έχει ως σκοπό να παρεμποδίζει την όποια στενή επαφή με κάτι που απειλεί να μολύνει, έχει επίσης την τάση να ελκύει την προσοχή. Σύγχρονοι θεωρητικοί όπως ο Kolnai και η Korsmeyer κ.ά. εντοπίζουν την νοσηρή αυτή γοητεία και την έλξη που ασκεί η αηδία και εκτιμούν την αισθητική αλλά και καλλιτεχνική της αξία. Συνεπώς την εντάσσουν κι αυτήν μέσα στην κατηγορία των συναισθημάτων που προκαλούν κάποιου είδους «αρνητική ηδονή» ή ακόμα και ένα είδος απόλαυσης. Εξαιτίας της φύσης της αηδίας να προκαλεί μια δυσάρεστη συναισθηματική απόκριση, η απόλαυση που νιώθει κανείς στη θέαση ενός αποκρουστικού αντικειμένου αποτελεί μυστήριο. Η γοητεία και η σαγήνη που ασκεί η αηδία αποτελεί ένα από τα παράδοξα των αρνητικών συναισθημάτων. Στην παρούσα έρευνα θα παρουσιάσω διάφορες προσεγγίσεις στοχαστών και φιλοσόφων γύρω από το παράδοξο και θα τις εξετάσω με απώτερο σκοπό πιθανές εισηγήσεις αλλά και σκέψεις που αφορούν στην επίλυση του παράδοξου. Ωστόσο, η μελέτη αυτή δεν αποσκοπεί κατ’ ανάγκην να απαντήσει σε ερωτήματα και φιλοσοφικά προβλήματα που προκύπτουν μέσα από αυτό το αίνιγμα, αλλά εξετάζει το παράδοξο της θετικής αυτής έκβασης μέσα από μια ουσιαστικά αρνητική εμπειρία. Πρόκειται περισσότερο για μια έρευνα που εξετάζει περιπτώσεις σύγχρονης αηδιαστικής τέχνης με σκοπό την κατηγοριοποίηση και ταξινόμησή τους.
Keywords: Αηδία; Σύγχρονη Τέχνη; Duchamp; Warhol; Disgust; Contemporary Art; Duchamp; Warhol