Εφαρμογή κατ' οίκον εκπαιδευτικού προγράμματος για ασθενείς και οικογενειακούς φροντιστές για διαχείριση της αναπνευστικής δυσχέρειας εξαιτίας καρκίνου του πνεύμονα - Χωραττάς, Αριστείδης (Τμήμα Νοσηλευτικής, Σχολή Επιστημών Υγείας, Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, 2020)
Εισαγωγή: Η αναπνευστική δυσχέρεια είναι το συχνότερο σύμπτωμα στους ασθενείς με καρκίνο του πνεύμονα. Για την αντιμετώπιση της έχουν αναπτυχθεί διάφορα εκπαιδευτικά προγράμματα τα οποία εφαρμόζονται εντός νοσοκομειακού περιβάλλοντος. Υπάρχουν ελάχιστα εκπαιδευτικά προγράμματα για στήριξη των ασθενών με αναπνευστική δυσχέρεια κατ’ οίκον. Σκοπός: Εφαρμογή εκπαιδευτικού προγράμματος για στήριξη των ασθενών με αναπνευστική δυσχέρεια εξαιτίας καρκίνου του πνεύμονα και των οικογενειακών φροντιστών τους, στη διαχείριση του συμπτώματος στο σπίτι. Υλικά- Μέθοδος: Εφαρμόστηκε τυχαιοποιημένη έρευνα σκοπιμότητας η οποία διήρκησε από τον Φεβρουάριο του 2017 έως και τον Οκτώβριο του 2018. Η δειγματοληψία έγινε κατόπιν παραπομπής των ασθενών από ογκολόγο, με καθορισμένα κριτήρια επιλογής ενώ οι οικογενειακοί φροντιστές ορίστηκαν από τους ίδιους τους ασθενείς. Το δείγμα αποτέλεσαν 19 ασθενείς με αναπνευστική δυσχέρεια και οι αντίστοιχοι οικογενειακοί φροντιστές τους (ν=19), ν=11 (+11) στην ομάδα παρέμβασης και ν=8 (+8) στην ομάδα ελέγχου. Η επίδραση στην αναπνευστική δυσχέρεια στους ασθενείς αξιολογήθηκε μέσω σπιρομέτρησης και με τις κλίμακες MBORG και VASBreathlessness. Για την αξιολόγηση του άγχους και της κατάθλιψης χρησιμοποιήθηκε η κλίμακα HADS. Η αναπνευστική δυσχέρεια των ασθενών αξιολογήθηκε και από τους οικογενειακούς φροντιστές τους με τη χρήση της κλίμακας HADS. Η επίδραση της παρέμβασης στους οικογενειακούς φροντιστές αξιολογήθηκε με τα εργαλεία ZBI για την επιβάρυνση και HADS για το άγχος και την κατάθλιψη. Η διαδικασία εφαρμογής είχε διάρκεια συνολικά 4 εβδομάδες. Αποτελέσματα: Μέσα από την εφαρμογή της παρέμβασης (εκπαιδευτικό πρόγραμμα) η αναπνευστική δυσχέρεια των ασθενών και το άγχος παρουσιάζουν βελτίωση στην ομάδα παρέμβασης (μέση διαφορά -0,8 και -1.4 αντίστοιχα), ενώ στην ομάδα ελέγχου παρουσιάζουν επιδείνωση (μέση διαφορά +1.1 και +3.3 αντίστοιχα). Στατιστική σημαντικότητα παρουσιάζεται στην επίδραση της παρέμβασης στη δυσφορία εξαιτίας της αναπνευστικής δυσχέρειας (p<0,001) και στα επίπεδα του άγχους (p=0,027). Δεν παρουσιάζεται βελτίωση στα επίπεδα κατάθλιψης των ασθενών και στην λειτουργία των πνευμόνων (LFT) σε καμία από τις δύο ομάδες. Παρουσιάζεται υψηλή θετική συσχέτιση μεταξύ της αναπνευστικής δυσχέρειας και της δυσφορίας από αυτήν (r=0.423, p=0,071), μέτρια συσχέτιση με το άγχος (r=0.384, p=0,105) και χαμηλή συσχέτιση με την κατάθλιψη (r=0.279, p=0,247). Υψηλή θετική συσχέτιση παρατηρείται μεταξύ των μετρήσεων της αναπνευστικής δυσχέρειας και του άγχους των ασθενών και των οικογενειακών φροντιστών τους (p<0,05) ενώ παρατηρείται χαμηλή θετική συσχέτιση όσον αφορά την κατάθλιψη (p=0,266). Σε σχέση με την επίδραση της παρέμβασης στους οικογενειακούς φροντιστές στην ομάδα παρέμβασης παρουσιάζεται βελτίωση στις παραμέτρους του άγχους και της επιβάρυνσης και δεν υπάρχει μεταβολή στα επίπεδα κατάθλιψης, ενώ αντίθετα στην ομάδα ελέγχου παρουσιάζεται επιδείνωση σε όλες τις παραμέτρους. Συμπεράσματα: Είναι πρωτίστης σημασίας η στήριξη των ασθενών και των οικογενειακών φροντιστών για την αντιμετώπιση της αναπνευστικής δυσχέρειας στο σπίτι. Η αποτελεσματικότητα της εκπαιδευτικής παρέμβασης διαφαίνεται μέσα από τα αποτελέσματα της παρούσας έρευνας παρά τον μικρό αριθμό του δείγματος. Η εφαρμογή τέτοιων προγραμμάτων κρίνεται ως αναγκαία για την βελτίωση της ποιότητας ζωής ασθενώ και οικογενειακών φροντιστών. Η υιοθέτηση του εκπαιδευτικού προγράμματος στην κατ' οίκον νοσηλευτική πρακτική της Κύπρου μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω διεξαγωγής μεγαλύτερης κλίμακας έρευνας.
Keywords: Αναπνευστική δυσχέρεια; Κρακίνος του πνεύμονα; Νοσοκομειακό περιβάλλον; Εκπαιδευτικό πρόγραμμα; Breathlessness; Lung cancer; Nurse-led educational programme; Nurse-led educational programme