Το πρόβλημα του ορισμού της τέχνης : ο τεχνόκοσμος και η θεσμική θεωρία της τέχνης - Αναστασίου, Μαριάννα (My University, 2025)
Η έννοια της τέχνης αποτελεί αντικείμενο διαρκούς φιλοσοφικής διερεύνησης. Η ποικιλομορφία της καλλιτεχνικής δημιουργίας, η αισθητική εξέλιξη και οι πολιτισμικές μετατοπίσεις θέτουν σε αμφισβήτηση κάθε απόπειρα αυστηρής οριοθέτησης του φαινομένου. Ιστορικές προσεγγίσεις που εστιάζουν στη αναπαράσταση, την έκφραση ή τη μορφή έχουν αποδειχθεί περιοριστικές στο πλαίσιο της σύγχρονης θεωρίας της τέχνης. Στην παρούσα μεταπτυχιακή διατριβή εξετάζονται ουσιοκρατικές και αντι-ουσιοκρατικές προσεγγίσεις, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ιδέα της τέχνης ως «ανοιχτής έννοιας», όπως αυτή διατυπώνεται από τον Morris Weitz, με θεωρητική βάση στις «οικογενειακές ομοιότητες» του Ludwig Wittgenstein. Η θεώρηση αυτή απορρίπτει την ύπαρξη σταθερών και αναγκαίων γνωρισμάτων της τέχνης και υποστηρίζει ότι η έννοια της εμπλουτίζεται και μεταβάλλεται ανάλογα με τα πολιτισμικά και κοινωνικά συμφραζόμενα. Στη συνέχεια, η εργασία εξετάζει τις θεσμικές θεωρίες της τέχνης, κυρίως όπως διατυπώνονται από τους Arthur Danto και George Dickie, οι οποίοι μετατοπίζουν το ενδιαφέρον από την αισθητική εμπειρία στο εννοιολογικό και θεσμικό πλαίσιο. Σύμφωνα με τη θεώρησή τους, η τέχνη προσδιορίζεται όχι από τα εγγενή χαρακτηριστικά του έργου, αλλά από τον τρόπο ένταξής του στον θεσμικό χώρο του «τεχνόκοσμου» (artworld) και την αποδοχή του από τους εμπλεκόμενους φορείς. Η διατριβή ολοκληρώνεται με την εξέταση σύγχρονων προσεγγίσεων από τους Richard Wollheim, Derek Matravers και Dominic McIver Lopes, οι οποίοι επιδιώκουν μια συνθετική θεώρηση που περιλαμβάνει την πρόθεση, τη χρήση, την αισθητική πρόσληψη και την πολιτισμική λειτουργία. Μέσα από κριτική σύγκριση, αναδεικνύεται η συμβολή τους στην κατανόηση της τέχνης ως κοινωνικά καθορισμένου φαινομένου, ενώ ταυτόχρονα επισημαίνονται θεωρητικά όρια, όπως η κυκλικότητα ή η παραμέληση της πρόθεσης και της πρόσληψης. Η διατριβή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι ο ορισμός της τέχνης απαιτεί μια πολυδιάστατη προσέγγιση που συνδυάζει τη θεσμική συγκρότηση, την καλλιτεχνική πρόθεση, τον πολιτισμικό της ρόλο και την ερμηνευτική εμπειρία του θεατή.
Keywords: Ορισμός; Ανοιχτή έννοια; Θεσμική θεωρία; Τεχνόκοσμος; Τεχνούργημα; Definition; Open Concept; Institutional Theory; Artworld; Artifact